Zaczniemy od alimentów w trakcie trwania małżeństwa.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 18) wskazuje, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, w tym do zaspokajania potrzeb życiowych współmałżonka. Obowiązek ten może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci oraz na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.
Jednak nie należą do rzadkości sytuacje, gdy jeden z małżonków z tych obowiązków nie wywiązuje się. W takim przypadku drugi małżonek może wystąpić do sądu z żądaniem, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przysługujące temu małżonkowi były całościowo albo w części wypłacane drugiemu małżonkowi.
Z kolei otrzymanie świadczeń alimentacyjnych po ustaniu małżeństwa zależy od tego, czy rozwiązano małżeństwo z orzekaniem o winie czy bez orzekania o winie.
Jeżeli nie orzekano o winie, to alimenty przysługują od byłego małżonka wyłącznie wtedy, gdy małżonek popadł w niedostatek. Sam niedostatek rozumiany jest jako niemożliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb np. z powodu choroby. W takiej sytuacji okres przez jaki świadczenie alimentacyjne przysługuje wynosi maksymalnie 5 lat od daty uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Przedłużenie tego okresu może nastąpić jedynie w razie zaistnienia szczególnych okoliczności.
W dużo lepszej sytuacji – z punktu widzenia możliwości uzyskania świadczeń alimentacyjnych – znajduje się małżonek, którego nie został uznany za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Może bowiem domagać się od małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia alimentów, jeżeli wskutek rozwodu pogorszyła się jego sytuacja materialna. Nie występuje tutaj również jakiekolwiek ograniczenie co do okresu, przez jaki obowiązek alimentacyjny będzie obciążał małżonka winnego rozkładu pożycia – może przysługiwać dożywotnio. Zwolnienie z obowiązku alimentacyjnego następuje jedynie w razie zawarcia przez byłego małżonka (niewinnego rozkładu pożycia) nowego małżeństwa.
Jaka wysokość alimentów?
Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz majątkowych i zarobkowych możliwości zobowiązanego. Usprawiedliwione potrzeby małżonka będącego w niedostatku to potrzeby, których zaspokojenie jest konieczne do godziwej egzystencji. W odniesieniu do alimentów na rzecz małżonka niewinnego rozkładu pożycia ustalenie wysokości świadczenia następuje poprzez porównanie stopy życiowej obojga małżonków. Przy ustaleniu możliwości zarobkowych byłego małżonka uwzględnia się przede wszystkim wysokość uzyskiwanego przez niego wynagrodzenia i innych dochodów.
