Najprościej można odwołać darowiznę, która nie została jeszcze wykonana. W takiej sytuacji musi nastąpić taka zmiana stanu majątkowego darczyńcy skutkująca tym, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania (odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb).
Znacznie trudniej jest odwołać darowiznę wykonaną – uzależnione jest to od zaistnienia tzw. rażącej niewdzięczności obdarowanego. Przepisy nie precyzują o jaką sytuację chodzi. Każdorazowo zatem sąd będzie oceniał, czy w realiach konkretnej sprawy o rażącej niewdzięczności może być mowa.
W orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, że niewdzięczność musi odnosić się do osoby darczyńcy. Podstawą odwołania darowizny nie może być zatem naganne zachowanie obdarowanego wobec np. innego członka rodziny, albo niewłaściwy sposób postępowania jako taki – bez odniesienia do osoby darczyńcy.
Ustawodawca posługuje się terminem rażąca niewdzięczność, a zatem wyłączone są tutaj sytuacje zwyczajnych konfliktów. Oznacza to, że możliwość odwołania darowizny wykonanej ograniczona jest wyłącznie do nadzwyczajnych sytuacji. Przy ocenie, czy została spełniona przesłanka rażącej niewdzięczności, sąd nie będzie brał pod uwagę subiektywnych przeżyć darczyńcy. Ocenę zachowania obdarowanego sąd będzie dokonywał w oparciu o obiektywne kryteria.
Przyjmuje się, że pojęcie rażącej niewdzięczności wyczerpuje tylko takie zachowanie obdarowanego, które polega na działaniu lub zaniechaniu (nieczynieniu), które jest skierowane bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym i które, oceniając rzecz rozsądnie, musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Wchodzi tutaj w grę przede wszystkim popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo przeciwko majątkowi darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych, w tym również rodzinnych, łączących go z darczyńcą, oraz obowiązku wdzięczności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 roku, IV CKN 115/01, LEX nr 137593)
W jaki sposób następuje odwołanie darowizny?
Poprzez złożenie obdarowanemu oświadczenia o odwołaniu darowizny. Wskazane jest tutaj zachowanie formy pisemnej, z uwagi na konieczność wykazania zachowania terminu.
W jakim czasie można odwołać darowiznę?
Przepisy przewidują, że odwołanie darowizny może nastąpić w terminie 1 roku od dnia w którym darczyńca dowiedział się o rażącej niewdzięczności. Jeżeli zachowanie będące przejawem rażącej niewdzięczności stanowi czyn ciągły – termin będziemy liczyć od ustania tego stanu.
Kiedy nie można odwołać darowizny?
Kodeks cywilny ogranicza również możliwość odwołania darowizny, jeżeli darczyńca przebaczył obdarowanemu, albo darowizna czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
Czy spadkobierca darczyńcy może odwołać darowiznę?
W pewnych sytuacjach uprawnienie do odwołania darowizny przechodzi na spadkobierców darczyńcy, ale tylko jeżeli w chwili śmierci darczyńca był uprawniony do odwołania darowizny, chyba że obdarowany pozbawił darczyńcę życia/spowodował rozstrój zdrowia skutkujący śmiercią darczyńcy.
Czy obdarowany ma jakieś obowiązki wobec darczyńcy?
W przypadku wykonania darowizny, gdy darczyńca popadnie w niedostatek, to obdarowany jest obowiązany do dostarczania mu środków utrzymania – w granicach uzyskanego wzbogacenia. Z tego obowiązku darczyńca może zwolnić się, zwracając wartość darowizny.
