Zacznijmy od kradzieży i przywłaszczenia w kodeksie karnym:
Kradzież:
Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. (art. 278 par. 1 k.k.).
Przywłaszczenie:
Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. (art. 284 par. 1 k.k.).
Różnica między tymi przestępstwami sprowadza się do tego, czy doszło do zaboru rzeczy. Przy kradzieży sprawca pozbawia posiadacza, w sposób bezprawny faktycznego władztwa nad ruchomością, zaś w przypadku przywłaszczenia sprawca wchodzi w posiadanie rzeczy legalnie. Z przywłaszczeniem mamy do czynienia, gdy ktoś przekaże nam pieniądze, aby dopełnić za niego formalności związanych z zakupem nieruchomości, a my zatrzymamy pieniądze dla siebie. Podobnie, jeżeli zostaną nam pożyczone narzędzia, których nie chcemy zwrócić.
Oszustwo
Oszustwo ma nieco bardziej złożona strukturę, a mówiąc językiem prawnym – stronę przedmiotową.
Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. (art. 286 par. 1 k.k.).
Przy oszustwie najbardziej charakterystyczne jest podejmowanie przez sprawcę działań polegających na wprowadzeniu pokrzywdzonego w błąd (bądź wyzyskaniu błędnego przeświadczenia), a wszystko po to, aby uzyskać korzyść majątkową. Z oszustwem mamy do czynienia, jeżeli sprawca posługuje się cudzą legitymacją studencką podczas przejazdu pociągiem. Osoba taka wprowadza bowiem przewoźnika w błąd co do okoliczności jaką jest przysługiwanie ulgi, a czyni to w celu osiągnięcia korzyści majątkowej – zamierza bowiem wyłudzić tańszy przejazd.
Zwróćmy jeszcze uwagę na wcześniej przedstawiony przykład przywłaszczenia, gdy sprawcy powierzono środki pieniężne w celu załatwienia formalności związanych z zakupem nieruchomości. Jak wspominaliśmy – jeżeli sprawca po otrzymaniu środków pieniężnych wpadł na pomysł zatrzymania ich dla siebie, to mamy do czynienia z przywłaszczeniem. Odmiennie jednak kształtuje się ocena prawna zachowania sprawcy, który od początku nie zamierza realizować umowy i dąży do otrzymania środków, aby zostawić je dla siebie. W takim przypadku sprawca dopuszcza się przestępstwa oszustwa, gdyż wprowadza pokrzywdzonego w błąd co do swojego zamiaru wywiązania się z umowy. W języku prawnym – sprawca działa w chwili popełnienia czynu z zamiarem bezpośrednim, kierunkowym doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem pokrzywdzonego poprzez wprowadzenie go w błąd.
Kiedy kradzież jest przestępstwem a kiedy wykroczeniem?
Od 1 października 2023 r. jeżeli sprawca ukradnie towar o wartości 800,00 zł odpowiada za wykroczenie, a powyżej tej kwoty – za przestępstwo. Dotychczas tą granicą była kwota 500,00 zł. Różnica w prawnokarnej ocenie przestępstwa i wykroczenia jest kolosalna, bowiem kradzież jest zagrożona karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawiania wolności, z kolei za popełnienie wykroczenia można spędzić w areszcie maksymalnie 30 dni, zazwyczaj jednak otrzymamy grzywnę.
Warto zwrócić uwagę, że granica 800,00 zł odnosi się wyłącznie do kradzieży, co oznacza, że oszustwo zawsze będzie stanowić przestępstwo, niezależnie od wartości korzyści majątkowej, którą sprawca chce osiągnąć. Jeżeli sprawca kradnie z supermarketu alkohol o wartości 50 zł – podlega karze za wykroczenie. Gdyby jednak sprawca postanowił kupić jedno piwo, używając do tego cudzej kary debetowej, będzie odpowiadał za przestępstwo oszustwa.
Granica 800,00 zł ma zastosowanie wyłącznie do kradzieży w typie podstawowym. Oznacza to, że nie ma zastosowania do kradzieży szczególnie zuchwałej takiej jak na przykład zabór portfela w zatłoczonym tramwaju bądź kradzieży z włamaniem. Nie można powołać się na granicę 800,00 zł także w przypadku rozboju, czyli kradzieży z użyciem przemocy.
