Zachowek to uprawnienie najbliższych spadkodawcy do żądania kwoty pieniężnej odpowiadającej wysokości udziału spadkowego, jaki otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym. Brzmi to dość skomplikowanie, ale w istocie sprowadza się do tego, że najbliżsi członkowie rodziny zmarłego, którzy nie zostali uwzględnieni przy dziedziczeniu, mogą domagać się od rzeczywistego spadkobiercy pewnej kwoty pieniędzy.
Komu przysługuje roszczenie o zachowek?
Domagać się zachowku nie może jednak każdy członek rodziny – zgodnie z art. 911 k.c. roszczenie przysługuje wyłącznie małżonkowi, zstępnym oraz rodzicom spadkodawcy. Ponadto wskazane osoby mogą żądać zachowku tylko wtedy, jeżeli byłyby powołane do spadku z ustawy. Musimy zatem najpierw dokonać ustalenia kolejności dziedziczenia (na podstawie art. 931 k.c.) – jeżeli dane osoby byłyby powołane do spadku z ustawy, to przysługuje im prawo do zachowku. W praktyce rodzicom spadkodawcy zachowek będzie przysługiwał tylko wtedy, jeżeli mieliby dziedziczyć w zbiegu z małżonkiem zmarłego (co z kolei następuje tylko wtedy, gdy spadkodawca nie ma dzieci). Podobnie wnuki mogą żądać zachowku, jeżeli nie żyje ten z ich rodziców, który byłby powołany do dziedziczenia po zmarłym dziadku/babci – gdyby bowiem żył, to jemu będzie przysługiwać roszczenie o zachowek, bo to on byłby powołany do spadku w braku testamentu.
W jakiej wysokości zachowek mi przysługuje?
Co do zasady wysokość zachowku odpowiada wartości 1/2 udziału, który przysługiwałby spadkobiercy przy dziedziczeniu ustawowym. W przypadku małoletnich i osób trwale niezdolnych do pracy – 2/3. Jeżeli zatem do spadkodawca miał dwójkę pełnoletnich i zdolnych do pracy dzieci (a żona w chwili jego śmierci już nie żyła), a spadek – nieruchomość o wartości 300 tys zł spadkodawca przekazał w testamencie osobie trzeciej, to każde dziecko będzie mogło domagać się od tej osoby zapłaty 75.000,00 zł, bowiem przy dziedziczeniu ustawowym przysługiwałaby każdemu z nich połowa nieruchomości, czyli udział o wartości 150.000,00 zł, z kolei 1/2 z 150.000,00 zł to 75.000,00 zł. W praktyce jednak obliczanie wysokości zachowku bywa nieco bardziej skomplikowane – często podważana jest wartość przedmiotów wchodzących w skład spadku. Ponadto należy uwzględnić uczynione za życia spadkodawcy darowizny na rzecz spadkobierców ustawowych, które mogą zmniejszać wysokość zachowku.
Jaki jest termin przedawnienia przy roszczeniu o zachowek?
Zgodnie z art. 1007 k.c. roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu.
Jeżeli masz wątpliwości, czy roszczenie o zachowek ci przysługuje bądź potrzebujesz pomocy z obliczeniem wysokości lub dochodzeniem zachowku od spadkobiercy – zapraszam do kontaktu.
O tym, czy można wydziedziczyć spadkobiercę – pozbawić prawa do zachowku piszę tutaj.
